Veli Ensar YURDUSEVEN
Mali Müşavir
Eşiniz Eczanede Çalışıyorsa Maaşı Gider Sayılır mı?
Geçenlerde bir eczane ziyaretimde, vergi döneminin yoğunluğu arasında bir eczacı müşterimiz sitem dolu bir tebessümle sordu:
“Veli Bey, eşim eczanede ikinci eczacı olarak fiilen çalışıyor. Mesaimiz birlikte başlayıp birlikte bitiyor. Maaşını her ay bankadan yatırıyorum, bordrosunu eksiksiz düzenliyorum, SGK primlerini tek kuruş aksatmadan ödüyorum. Ama geçici vergi dönemi geldiğinde bana ‘Eşine ödediğin bu maaşı ve primleri gider yazamazsın’ diyorsunuz. Çalışma gerçek, banka dekontu gerçek, verilen emek ortada. Peki bütün bunlara rağmen neden bu ödemeleri ticari kazancımdan düşemiyorum?”
Bu soru, çalışma hayatının mantığı ile vergi hukukunun soğuk kuralları arasındaki o meşhur çelişkiyi tam kalbinden yakalıyor. Serbest eczacılarımızın işletme yönetiminde en sık zihnini kurcalayan bu konuyu, idari düzenlemeler ve hukuki gerçekler ışığında netleştirmekte fayda var.
Kanunun Açık Hükmü: Gider Kabul Edilmeyen Ödemeler
Vergi mevzuatımız, işletme sahibinin yakın aile bireyleriyle olan mali ilişkilerinde oldukça muhafazakar bir çizgi çizer. Gelir Vergisi Kanunu’nun 41. maddesi, ticari kazancın tespitinde “Gider Kabul Edilmeyen Ödemeler” listesini açıkça düzenler.
Maddenin 2. fıkrasına göre; teşebbüs sahibinin kendisine, eşine ve küçük çocuklarına işletmeden ödenen aylıklar, ücretler, ikramiyeler, komisyonlar ve tazminatlar vergi matrahından gider olarak indirilemez.
Eczaneler, vergi hukuku açısından serbest meslek faaliyeti değil, ticari kazanç mükellefiyetine tabidir. Dolayısıyla ticari kazanç esaslarına göre vergilendirilen bir eczanede, eczacının eşine ödediği brüt ücret ve bu ücrete bağlı olarak ödenen SGK işveren primlerinin tamamı, beyanname düzenlenirken Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) olarak dikkate alınmak zorundadır.
Bu durum idarenin yorumuna veya takdirine bırakılmış bir konu da değildir. Nitekim Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 08.05.2024 tarihli ve E-11355271-120.01.02.07[2023/41]-29237 sayılı özelgesinde konu doğrudan bir eczane örneği üzerinden ele alınmıştır. İlgili özelgede; eczacı mükellefin yanında ikinci eczacı veya yardımcı eczacı olarak fiilen çalışan eşine ödenen ücretlerin ve bu ücretlere ait sigorta primlerinin ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilemeyeceği net bir şekilde teyit edilmiştir.
İmzalar Atılınca Değişen Vergi Statüsü
Konuyu pratik bir örnekle somutlaştıralım. Eczanenizde uzun yıllardır sigortalı olarak çalışan bir eczacı personeliniz olduğunu düşünün. Yıllar boyunca bu personelinizin maaşını ve SGK primlerini ticari kazancınızdan sorunsuz şekilde gider düşüyorsunuz. Gün geliyor, bu çalışma arkadaşınızla hayatınızı birleştirip evleniyorsunuz.
Aynı personel, aynı tezgahta, aynı sorumlulukla çalışmaya devam ediyor. Ancak nikah kıyıldığı andan itibaren vergi hukuku açısından tablonun rengi tamamen değişiyor. Evlilik öncesinde safi kazancın tespitinde indirim konusu yapılabilen maaş ve prim ödemeleri, evlilik sonrasında Gelir Vergisi Kanunu’nun 41/2. maddesindeki engele takılıyor. Yapılan iş ve emek aynı kalsa da, kanun koyucu aile birliği içindeki gelir transferini işletme içi kâr dağıtımı riski olarak değerlendirdiği için bu ödemelerin matrahtan düşülmesine izin vermiyor.
Bordro ve SGK Var Ama Neden Gider Değil?
Birçok eczacımızın zihnini karıştıran temel nokta, İş ve SGK Mevzuatı ile Vergi Mevzuatı arasındaki yaklaşım farkıdır.
İş ve sosyal güvenlik mevzuatı açısından eczanede fiilen çalışan, emir ve talimat altında emek veren herkes sigortalı olmak zorundadır. Eşiniz dahi olsa eczanenizde fiilen çalışıyorsa, onu SGK’ya bildirmek, ücret bordrosu düzenlemek ve ödemeyi banka kanalıyla yapmak yasal bir mecburiyettir. Aksi halde kayıtdışı istihdam cezalarıyla karşı karşıya kalırsınız. Hatta eşinize yapılan bu ücret ödemesi üzerinden Gelir Vergisi Kanunu’nun 94. maddesi uyarınca gelir vergisi stopajı hesaplanıp vergi dairesine ödenmeye devam eder.
İşte düğüm tam da burada atılıyor: Eşinize ücret ödemeniz ve SGK’ya bildirmeniz İş ve SGK Kanunları gereğince bir yasal zorunluluktur; ancak yapılan bu ödemenin işletmenin vergi matrahından düşülmesi Gelir Vergisi Kanunu gereğince yasaklanmıştır. Bir harcamanın usulüne uygun yapılması ve üzerinden vergi kesintisi ödenmesi, onun vergi matrahından indirilebilecek bir "ticari gider" olmasını her zaman sağlamaz.
Eczanenizde Durum Ne?
Özetle; eczanenizde fiilen çalışan eşiniz için ödediğiniz maaş ve SGK primleri, mevcut mevzuat uyarınca ticari kazancınızdan gider olarak düşülemez. Bu tutarların vergilendirme dönemlerinde Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) olarak dikkate alınması yasal bir zorunluluktur.
Bu noktada kendi işletmenizi gözden geçirmekte yarar var: Eczanenizde çalışan eşiniz için yapılan ödemeler gider hesaplarınızda nasıl izleniyor? Olası bir vergi incelemesinde sürpriz tarhiyat ve cezalarla karşılaşmamak adına bu ayrımın doğru yapılıp yapılmadığını mali müşavirinizle değerlendirmeniz, işletmenizin finansal sağlığı açısından kritik bir adım olacaktır.