Ecz. Ali Şıtıl
2013’ten Müebbet!
Bir eczacı için şehir değiştirmek neden bir hak değil de aşılması güç bir engel olsun?
Günümüz mevzuatına göre 2013 sonrası eczacılık fakültesine giren mezunların serbest eczane eczacılığı yapabilmeleri için öncelikle bir yıl yardımcı eczacılık yapmaları gerekmektedir. Bu sürenin ardından Eczacı Yerleştirme Sistemi (EYS) üzerinden meslek puanlarıyla başvuru yapabilmektedirler. Ancak sınırlı kontenjanlar nedeniyle eczacılar, doğup büyüdükleri memleketlerinden ayrılmak ve başka bir şehirde meslek hayatlarına başlamak zorunda kalabilmekte ya da 2013 öncesinde eczacılık fakültesine girmiş bir eczacının eczanesini devralma yoluna gidebilmektedir. Öte yandan, EYS aracılığıyla kendi eczanesini açmış veya mevcut bir eczaneyi devralmış olan eczacılar, meslek hayatlarını başka bir şehirde sürdürmek istediklerinde eczanelerini başka bir ile taşıma hakkına sahip olamamaktadır.
Eczanesini devreden bir eczacı, başka bir şehirde yeniden eczane açmak istediğinde EYS sistemine başvurmaktadır. Nüfus kriterleri, yerleştirme süreçleri ve beraberinde getirdiği hukuki ve ekonomik yükümlülükler, şehir değişikliğini son derece güçleştirmektedir.
Oysa 6197 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun'un 1. maddesinde eczacılık, bir sağlık hizmeti olarak tanımlanmaktadır. Sağlık hizmeti evrenseldir, hangi şehirde bu hizmeti vereceğinin bir önemi yoktur, Sağlık sisteminin önemli bir parçası olan eczacıların, mesleki geleceklerini ve aile hayatlarını birlikte planlayabilmeleri de göz ardı edilmemelidir.
Bir eczacının hayatı, eczanesinin bulunduğu şehre mahkûm olmamalıdır!
Konuyu mesleğe yeni başlayan bir eczacı üzerinden değerlendirelim.
Yardımcı eczacılık görevini tamamlayan bir meslektaşımız, mevcut mevzuat çerçevesinde Eczacılıkta Yerleştirme Sistemi (EYS) üzerinden boş kontenjanlara göre tercih yaparak eczane açma hakkı elde edebilmekte veya mevcut bir eczaneyi devralabilmektedir. Ancak yıllar içerisinde yerleştiği şehirden ayrılmak istediğinde nüfus kriterleri ve eczane nakil koşullarıyla karşı karşıya kalabilmektedir. Eşinin başka bir şehre tayin edilmesi, çocuklarının eğitim hayatı, aile büyüklerinin bakımı ve benzeri zorunlu nedenler şehir değiştirmesini gerektirebilir. Çünkü hayat durağan değildir. Böyle bir durumda eczacı, eczanesini devretmek, faaliyetini sonlandırmak ya da başka bir şehirde yeniden eczane açabilmek için mevzuatın öngördüğü şartları beklemek zorunda kalabilmektedir.
Farklı şehirlerde görev yapan ve aynı koşullara sahip iki serbest eczane eczacısının karşılıklı anlaşarak yer değiştirmesine olanak tanıyan; diğer bir söylemle genel ve açık bir becayiş hakkı mevcut mevzuatta bulunmamaktadır. Peki, çözüm mümkün değil midir?
Önerim, farklı illerde faaliyet gösteren iki serbest eczane eczacısının karşılıklı anlaşması ve ilgili idarenin onayıyla, belirli şartlar altında eczanelerini karşılıklı olarak değiştirebilmesine imkân tanıyan yasal bir düzenlemenin hayata geçirilmesidir.
Böyle bir düzenlemenin;
• Her iki eczacının da yazılı ve karşılıklı talebine dayanması,
• Eczanelerin ruhsat ve mevzuat şartlarını taşıması,
• Nüfus kriterlerinin ve bölgesel eczane dağılımının korunması,
• Muvazaalı ve ticari çıkar amaçlı işlemlerin önlenmesi,
• Türk Eczacıları Birliği ve ilgili eczacı odalarının görüşlerinin alınması,
• Sağlık Bakanlığı denetiminde yürütülmesi gibi güvencelerle oluşturulması mümkündür.
Bu sistem sayesinde eczane eczacıları, anlaşma yoluyla farklı şehirlerde mesleklerini sürdürme imkânına kavuşabilir. Böylece ailevi ve sosyal yaşamlarını yeniden düzenlerken yıllarca emek vererek kurdukları mesleki hayatlarından vazgeçmek zorunda kalmazlar.
Burada altını özellikle çizmek gerekir: Talebimiz eczane sayısının kontrolsüz biçimde artırılması değildir. İstenen, mevcut eczaneler arasında kamu yararı ve nüfus kriterleri gözetilerek karşılıklı, denetimli ve belirli şartlara bağlı bir yer değiştirme hakkının tanınmasıdır.
Meslek mevzuatı, insanların hayatını kolaylaştırmak ve kamu yararını gözetmek için vardır. Değişen yaşam koşulları karşısında meslek mensuplarını çaresiz bırakmak için değildir.
Bir eczane eczacısı, mesleğini icra edebilmek için yıllarca eğitim almış, emek vermiş, ekonomik risk üstlenmiş ve kendi işletmesini kurmuştur. Hayatının ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkabilecek zorunluluklar nedeniyle başka bir şehirde yaşamak istemesi, mesleğini sürdürmesinin önünde aşılmaz bir engele dönüşmemelidir.
Bu nedenle serbest eczane eczacılarına, belirli şartlara ve idari denetime bağlı karşılıklı yer değiştirme hakkı tanınması artık tartışılması ve hayata geçirilmesi gereken önemli bir mesleki taleptir.
Bir eczacıya eczane açma hakkı tanırken, hayatının geri kalanında aynı şehirde kalmak zorunda bırakılmasını da kabul etmiş mi oluyoruz?
Çünkü eczacılık bir meslektir, mahkûmiyet değil.